TAMAMLAYICI BESLENME NEDİR? NASIL GEÇİŞ YAPILIR?

Yaşamın ilk yıllarındaki en sağlıklı beslenme biçimi ilk altı ay su dâhil hiçbir ek verilmeksizin tek başına anne sütü ile beslenme ve 6. ayda uygun tamamlayıcı besinlere başlanarak emzirmenin en az iki yaşına kadar sürdürülmesi olarak kabul edilmektedir.

Anne sütü ilk 6 ayda bebeğin ihtiyacının %100’ ünü, 6-12 ayda bebeğin ihtiyacının %50’ sini ve 12.aydan itibaren de %30’ unu karşılar. Anne sütüne ilave olarak verilen besinler tamamlayıcı besin olarak adlandırılırlar. Bu besinlerin tüketildiği dönem ise tamamlayıcı beslenme dönemi olarak adlandırılmaktadır. Tamamlayıcı beslenme süresince, bebekler yavaş yavaş ailenin yediği besinleri yemeğe alıştırılmalıdır. Bu sürecin sonunda (2 yaş) anne sütü aile besinleri ile tamamen yer değiştirmiş olur.

Tamamlayıcı beslenmede ilk verilecek besinler, kolay sindirilebilir özellikleri ve besleyici değerleri nedeni ile sebze püresi, yoğurt, pirinç muhallebisi ve meyve püresi olarak sıralanabilir. Bebeklerin yoğun kıvamlı muhallebi, püre ve ezilmiş besinler gibi yemekleri yemeyi öğrenmesi gereklidir. Bu tür besinler enerji gereksinmesini sıvı besinlere göre daha iyi karşılar.

İlk besinler az miktarda başlanmalı ve bebeğin gereksinimine göre giderek arttırılmalıdır. Her defasında bir besin denenmeli, çocuğun bu besine toleransı gözlenmeli ve 5-7 gün aralıklarla yeni bir besin grubu eklenmelidir. Bazı besin gruplarındakiler (baklagiller, balık, ıspanak gibi…) alerji riski daha yüksek olduğundan ilk besin olarak tercih edilmemelidir, ancak besin gruplarının verilmesinin ertelenmesinin veya verilmemesinin alerji riskini azalttığına dair kanıtlar yoktur.  Yoğurt gibi tamamlayıcı besinlerin 7. aydan sonraya ertelenmesinin alerji gelişimi açısından daha çok sorun yaratabileceğini, bu nedenle 6. ayda başlanabileceğini gösteren araştırmalar vardır. Tamamlayıcı besinler hazırlanırken tuz katılmamalıdır. Ayrıca şekerin kullanımı da olabildiğince kısıtlanmalıdır.

Çocuklar tamamlayıcı besinlere başladığında yeni tat ve dokulara alışması zaman alacaktır. Çocuğun besinleri yeme becerisini kazanması da gereklidir. Ailelerin yeni besinleri günde 2 kez 2-3 küçük kaşık vermeleri desteklenmelidir. Miktar ve çeşitliliği yavaş yavaş arttırması önerilmelidir. Çocuk 9. aya geldiğinde ailenin yediği tüm besinlerden tüketebilir duruma gelecektir.

Çocuk büyüdükçe verilecek besin miktarı da artar. Aktif destekleme ile çocuğun istediği kadar çok besin verilmelidir. Örneğin; 6-8 aylık bebekler için 2/3 su bardağı, 9-11 aylık bebekler için ¾ su bardağı, 12-23 aylık bebekler için tam bir su bardağı verilir.

Bebeğinize aşağıdaki besinlerden verebilirsiniz:

– Sıvı yağ ile hazırlanan sebze ve tahıl püre ve çorbaları (patates, pirinç ya da bulgur vb.) ya da

– Kıyma ya da yumurta sarısı ile hazırlanmış yemekler (kabak dolma, biber dolma, sulu köfte vb.) ya da – Yoğurtlu çorbalar (tarhana, yayla) ve ekmek ya da

-Mercimek, pirinç, bulgur, havuç, patates, domates, kuru soğan, sıvı yağ ile hazırlanan çorbalar ve ekmek

– Muhallebi ya da sütlaç(pirinç unu, pirinç, yumurta, süt, şeker, sıvı yağ ile hazırlanan) ya da

– Taze mevsim meyve suları ya da ezmeleri

 

Bebek ve çocuklara da tamamlayıcı besinlerden oluşan karışımları tüketmeleri önerilmelidir. Böyle karışımları oluştururken, evde bulunan besinleri kullanmak daha kolaydır. Hayvansal kaynaklı besinler bebekler için özel besinlerdir. Bu tür besinlerden çocuklar ya her gün ya da mümkün olduğunca sık tüketmelidir.

Çocuklara Verilecek Besinleri Zenginleştirme Yolları

Besinler değişik yollarla besin ögesi ve enerji yönünden zengin hale getirilebilir. Muhallebi, çorba ve sebze yemeklerine enerji ve besin öğesi yönünden zengin besinler eklenebilir. Bu zenginleştirme yolu özellikle çorbalar için çok faydalı olacaktır.

-Muhallebi ya da diğer temel besinler hazırlarken daha koyu kıvamlı olması sağlanmalı

-Çorba ve sebze ya da et ve sebzeden hazırlanan (mercimek çorba, sebze çorba, kıymalı ıspanak, kabak dolma vb.) yemekler ezilerek püre kıvamına getirilebilir. Yoğun kıvamlı olan bu yemekler ya da çorbaların püreleri, sadece çorba ya da sadece yemek sularının yerine tercih edilmelidir.

-Çorbalara eklenecek nohut, bulgur, bezelye, kuru fasulye, mercimek, pirinç, patates ve benzeri çorbayı sadece sıvı bir besin olmaktan çıkaracaktır.

– Çorbaların, muhallebilerin süt, yoğurt ve benzeri besinlerle hazırlanması besin öğeleri açısından zenginleştirecektir.

– Kuru fasulye, nohut, mercimek ve benzeri besinlerden veya kıyma, balık, tavuk gibi besinlerin ezilerek yemeklere eklenmesi yemekleri zenginleştirir.

– Bir tatlı kaşığı zeytinyağı, diğer sıvı yağlar, tereyağı ve yumuşak margarin gibi yağlar eklenebilir.

Tamamlayıcı Beslenmede Yasak Besinler

Çay – bitki çayları

Şekerli içecekler (kola-fanta-gazoz)

Konserve

‘Hazır’ çorba – meyve suyu – şekerli yoğurt ve peynir

Tuzlu-biberli gıda

Sucuk-sosis-salam

Fındık-fıstık

Bal (1 yaşına kadar)

 

Tamamlayıcı Besinlere Neden 6 Ayda Başlanmalıdır?

  • Bebeğin artan kalsiyum ve enerji gereksiniminin, yalnızca anne sütüyle karşılanamaması
  • Doğumda sağlanan demir ve çinko depolarının tükenmesi
  • Farklı tat ve kıvamların bebekte ısırma ve çiğneme becerisini arttırması
  • Çiğneme becerisinin ağız ve dil koordinasyonunu arttırması
  • Daha geç başlamanın besinlerin reddedilmesine neden olabilmesi

Tamamlayıcı Beslenmede Sıvı:

İlk 6 ay sadece anne sütü alan çocukların sıvı gereksinimleri anne sütü tarafından sağlanır. Annenin sütündeki su miktarı anne vücudu tarafından ortam ısısına göre ayarlanır. Tamamlayıcı besinler verilmeye başlandığında bebeğin ekstra sıvıya gereksinmesi olabilir. Bununla birlikte 6 aydan küçük olan ve anne sütü yerine başka bir besin alan bebeğin ekstra sıvıya gereksinmesi yoktur. Çocuk susamış gibi göründüğünde su ya da diğer sıvıların verilmesi gerekir. Çocuğun ateşi ya da ishal gibi bir hastalığı varsa ekstra sıvıya ihtiyacı vardır.

Susayan çocuk için ilk besin sağlıklı su olmalıdır. Ayrıca mevsimine uygun taze meyvelerden hazırlanmış meyve suları da uygundur. Çok fazla meyve suyu verilmesi çocuğun ishal olmasına neden olabilir ve çocuğun yemek öncesi iştahını kesebilir.

 

 

Tamamlayıcı Beslenme ile İlgili Önemli Noktalar

Bebekler, ilk 6 ay su dahil başka hiçbir yiyecek ya da içecek (ayran, çay, meyve suyu, hazır mama ya da inek sütü vb.) olmaksızın sadece anne sütü ile beslenmelidir. Anne sütü bebeğin sağlıklı büyümesi için gerekli olan tüm enerji ve besin ögesi gereksinmelerini karşılar. Ayrıca ishal ve diğer enfeksiyonlara karşı doğal koruyucu (anti-infektif) maddeler içerir.

Emzirme 2 yaşına kadar sürdürülmelidir. 6. aydan sonra tamamlayıcı besinlere başlandığında da bebek sık sık (yani bebek her istediğinde) emzirilmelidir.

Tamamlayıcı besinlere 6.ayda bir çay kaşığı miktarı ile başlanmalı, giderek miktarı ve çeşidi arttırılmalıdır.

Çocuğun becerilerine ve isteğine göre besinlerin kıvamı ve çeşitliliği artırılmalıdır. Genellikle 8. aya doğru çocuklar yardımsız beslenmeye başlayabilirler. Bir yaşında büyük bir çoğunluğu erişkinler için hazırlanan sağlıklı besinleri yiyebilirler. Ancak, boğulmaya yol açabilecek sert taneli besinlerden kaçınılmalı ve yöresel besinler temel alınmalıdır.

6-12 aylık dönemde de bebek her istediğinde emzirilmeli, emzirmenin yanında yeterli miktarda besleyici tamamlayıcı besinlerden (eğer bebek anne sütü alıyorsa günde 3 kez, eğer bebek anne sütü almıyor ise günde 6 kez) verilmelidir.

Beslenme sıklığı çocuk büyüdükçe artırılmalıdır. Sıklık enerjiden yoğun besinlerin alınma miktarına göre değişmelidir. Sağlıklı bir çocuk anne sütünün yanı sıra arada ufak atıştırmalar ile 6-8 ay arası 2-3 öğün/gün, 9-23 ay arası 3-4 öğün/gün almalıdır.

12 ay-2 yaş döneminde yine bebek her istediğinde emzirilmeye devam edilmeli, günde 5 kez, her seferde 1 su bardağı ve/veya 1 kase olmak üzere, yemeklerden (baharatsız, az tuzlu ve az yağlı) verilmelidir.

Bebeğin beslendiği her bir öğünde aktif olarak yemesi sağlanmalıdır. Bebeği beslemede kullanılan tüm malzemelerin temiz olmasına dikkat edilmelidir.

Tamamlayıcı besinleri bebeğe verirken kaşık ya da bardakla besleme yöntemi kullanılmalı, asla biberon kullanılmamalıdır.

Hazırlanan tamamlayıcı besinler eğer buzdolabında muhafaza edilemeyecekse 2 saat içinde tüketilmelidir.

Yöresel bulunan, evde hazırlanan çeşitli besinlerle enerji, protein ve mineral gereksinimi karşılanmalıdır. Bu nedenle kırmızı et, tavuk eti, balık ya da yumurta günlük ya da olabildiğince sık verilmelidir. Vejeteryan beslenme çocuğun besin gereksinimlerini karşılayamaz.

Hastalıklar sırasında çocuğun sıvı alımı, emzirilme sıklığı artırılmalıdır. Bu dönemlerde çocuğa sevdiği ve kolay yutabileceği besinler verilmelidir. İyileşme döneminde de sık beslenmesi sağlanmalıdır.

Yeterli ve dengeli beslenmenin en iyi göstergesi ağırlık kazanımının yani büyümenin izlenmesidir. Büyüme eğrileri ile bebeğin ağırlık kazanımı izlenmelidir.

Bahçeşehir Zayıflama Merkezi olarak ‘TAMAMLAYICI BESLENME NEDİR? NASIL GEÇİŞ YAPILIR??’ sorusunun yanıtına yönelik hazırladığımız blog yazısının sonuna geldik. Umarız sizler için faydalı ve bilgilendirici bir içerik olmuştur. İstanbul diyetisyen arayışınızda yanınızda olduğumuzu hatırlatmak ister, herhangi bir sorunuz olması durumunda bizlerle iletişime geçebileceğinizi belirtmek isteriz.